Kısaca
- Z kuşağının %48’i indirim ve kampanyaları sosyal medya ve içerik üreticilerinden öğreniyor, Baby Boomer kuşağı ise arama motorları ve marka web sitelerini tercih ediyor.
- Kaspersky’nin araştırmasına Türkiye’den de katılımcıların bulunduğu 7.200 çevrim içi tüketici katıldı.
- Dolandırıcılar TikTok ve Instagram’da sahte ürün satışı, deepfake içerikler ve kimlik avı yöntemleriyle farklı kuşakları hedef alıyor.
Kaspersky’nin dünya genelinde 7.200 çevrim içi tüketiciyle yaptığı araştırma, indirim ve kampanyaların hangi kanallardan takip edildiğini ortaya koydu. Araştırmaya Türkiye de dahil. Z kuşağının %48’i indirimleri sosyal medya ve içerik üreticileri aracılığıyla keşfederken, Baby Boomer kuşağı arama motorlarını (%38) ve markaların web sitelerini (%39) tercih ediyor.
Araştırma, kuşaklar arasında alışveriş alışkanlıklarının belirgin biçimde ayrıştığını gösteriyor. Dolandırıcılar da yöntemlerini bu farklılıklara göre şekillendiriyor. TikTok’ta sahte ürün satıcılarının deepfake teknolojisinden yararlanması ile alışverişini hâlâ e-posta üzerinden yapan yaşlı tüketicilerin yaklaşık üçte birini hedef alan kimlik avı saldırıları, farklı kanallarda tehditlerin bulunduğunu gösteriyor.
Kaspersky, 2026 indirim sezonu öncesinde yaptığı araştırmada Türkiye’de tüm yaş gruplarında indirimlerden haberdar olmak için en sık başvurulan kanalları sıraladı. Buna göre markaların web siteleri ve mobil uygulamaları %39, fiyat karşılaştırma siteleri %38, çevrim içi pazaryerlerindeki reklamlar %36, arama motorları %32, arkadaş, aile ve iş çevresinden gelen tavsiyeler %31, çevrim içi mağaza bildirimleri %30 ile öne çıkıyor. Katılımcıların %29’u sosyal medya ve içerik üreticilerini, %28’i e-postaları, yine %28’i çevrim içi reklamları tercih ettiğini belirtti. Yapay zekâ destekli önerilerle özel tekliflerden haberdar olduğunu söyleyenlerin oranı %20.
Küresel sonuçlara göre Z ve Y kuşakları indirimleri en çok sosyal medya ve içerik üreticilerinin önerileriyle keşfediyor. Bu kanalı tercih edenlerin oranı tüm katılımcılarda %41, Z kuşağında %48, Y kuşağında %45. Z kuşağının diğer tercihleri markaların resmî web siteleri ve çevrim içi reklamlar (her biri %41). Z kuşağının %19’u yapay zekâ önerilerinin, %20’si markaların mesajlaşma uygulamaları üzerinden kurduğu iletişimin satın alma kararında etkili olduğunu söylüyor.
Alışverişin eğlence deneyimine dönüşmesi, siber tehditlerin de aynı dijital kanallardan yayılmasına zemin hazırlıyor. 2026’da yaygınlaşan yöntemlerde siber suçlular TikTok ve Instagram üzerinden var olmayan ürünleri satmak için yapay zekâ ve deepfake teknolojilerini kullanıyor. Yapay zekâyla üretilen karakterler, el yapımı iddiasıyla ya da mucizevi etki vaat eden sağlık ürünleriyle tanıtım yaparak tüketicileri doğrudan ödemeye yönlendiriyor. Tüketiciler ya çok daha düşük fiyatla başka platformlarda satılan seri üretim bir ürünle karşılaşıyor ya da ödediği parayı tümüyle kaybediyor.
Yapay zekâyla üretilen ürün görselleri ve açıklamaları da risk taşıyor. Teslim edilen ürünler, satın alma öncesi sunulan görsel ve açıklamalardan önemli ölçüde farklı olabiliyor. TikTok Shop yapay zekâ ile üretilen yanıltıcı reklamları denetlediğini bildirse de tüketicilerin tekliflerin güvenilirliğini kendilerinin sorgulaması gerekiyor.
Kaspersky, sosyal ağlarda cazip teklifleri inceleyen tüketicilere şu adımları öneriyor: Satıcının profilini inceleyin; hesabın yeni açılmış olması ya da kullanıcı adının defalarca değiştirilmesi şüphe işaretidir. Yorumları kontrol edin; kapalı yorumlar veya yalnızca tekdüze bot yorumları varsa temkinli olun. Yapay zekâ izlerine dikkat edin; giysilere karışan saç telleri ya da havada asılı kalmış gibi görünen nesneler bu tür içeriklerin klasik işaretleridir. Yapay zekâ ile üretilmiş olmak tek başına sahtelik anlamına gelmez, ancak dikkat gerektirir. TikTok ve Instagram yapay zekâ içeriklerinin etiketlenmesini zorunlu tutuyor; etiketsiz paylaşılan yapay zekâ benzeri gönderiler de uyarı işaretidir. Ödemeyi her zaman platformun güvenli ödeme sistemleriyle yapın; Instagram Checkout, Facebook Pay ya da PayPal gibi üçüncü taraf sağlayıcıları tercih edin. Doğrudan havale/EFT bu korumayı sağlamaz. Kaspersky Premium’daki Çevrim İçi Ödeme Koruması ek bir güvenlik katmanı sunar.
Araştırmaya göre 61 yaş ve üzerindeki Baby Boomer kuşağı daha geleneksel yöntemlere bağlı. Bu kuşağın %38’i indirimlere arama motoru sonuçlarıyla, %39’u doğrudan mağaza web siteleriyle ulaşıyor. Aynı kuşak, indirimlere en az ilgi gösteren grup: katılımcıların %11’i özel teklifleri aramakla ilgilenmediğini söylüyor; bu oran tüm yaş gruplarında en yüksek düzey.
Kampanya e-postaları Y, X ve Baby Boomer kuşaklarının yaklaşık %30’u için hâlâ önemli bir kaynak; Z kuşağında bu oran %26’ya geriliyor. Tüm yaş gruplarında yaklaşık %30 kişi aile, arkadaş ve iş arkadaşlarının tavsiyelerine başvuruyor. Televizyon, radyo, basılı yayınlar ve açık hava reklamlarına ilgi sırasıyla %21 ve %17 ile sınırlı; yapay zekâ destekli alışveriş araçları da %17 düzeyinde. E-postalar, perakendecilerin web siteleri ve çevrim içi pazaryerleri ise tanıdık ve güvenilir olmaları nedeniyle siber suçluların başlıca hedefleri olmayı sürdürüyor.
Kaspersky, bu kanallarda güvenli alışveriş için şu alışkanlıkları öneriyor: Gerçek olamayacak kadar cazip tekliflere karşı dikkatli olun. Hemen karar vermeye zorlayan sitelerden ve iade ya da değişim kabul etmeyen satıcılardan uzak durun. URL’lerdeki küçük yazım hatalarını ve sıra dışı karakterleri dikkatle inceleyin. E-posta ya da mesajlaşma uygulamasındaki bağlantılarla siteye girerken ekstra temkinli olun; sahte sayfalara karşı Kaspersky Premium gibi güçlü anti-phishing bileşenine sahip bir çözüm önerilir. Kaspersky Premium, 2025’te bağımsız test laboratuvarı AV-Comparatives’in Sahte Mağaza Tespiti testinde "Onaylı" sertifikasını almıştır. Çevrim içi alışverişte ayrı bir kart kullanın; internet alışverişine özel banka kartı ya da sanal kart tercih edin ve tüm banka ve kredi kartı hesaplarında işlem bildirimlerini açın. Kart bilgileri ve kimlik doğrulama verilerini Kaspersky Password Manager gibi şifrelenmiş bir kasada saklayın.
Kaspersky Tüketici İş Birimi’nden Sorumlu Başkan Yardımcısı Marina Titova, dijital eğilimlerin tüm yaş gruplarında satın alma alışkanlıklarını yeniden şekillendirdiğini söyledi. Titova, geleneksel kampanya kanallarının yerini internet tekliflerine bıraktığını, sosyal medya ve yapay zekânın da arama motorları ve marka sitelerinin önüne geçmeye başladığını belirtti. Genç kuşakların alışverişi eğlence olarak gördüğünü, ileri yaş gruplarının ise ihtiyaç duydukları ürünleri bulmak için alışverişe yöneldiğini ifade etti. Titova, hiçbir yaş grubunun siber tehditlere karşı tamamen güvende olmadığını; bu tehditlerin gelişmiş yapay zekâ dolandırıcılığında ya da kimlik avı amaçlı bir e-postada karşılarına çıkabildiğini kaydetti. Kaspersky’nin tüketicilerin tercih ettiği kanaldan bağımsız olarak çok katmanlı koruma sunmayı hedeflediğini söyledi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
