Kısaca
- Kış aylarında azalan hareket ve kalori fazlası karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Yağlanma çoğu zaman belirti vermediği için tesadüfen fark ediliyor; ileri aşamada fibrozis gelişebiliyor.
- Kilo kontrolü, dengeli beslenme, düzenli hareket ve metabolik takip önerilen başlıca korunma yolları.
Kış aylarında soğuk havanın etkisiyle açık havada geçirilen süre azalırken, Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenmenin karaciğer yağlanması riskini artırabildiğini belirtti.
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarına dönüşerek MASH tablosuna ilerleyebiliyor.
Soğuk hava tek başına bu hastalığa yol açmasa da yürüyüşlerin azalması ve uzun süre hareketsiz kalınması kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Tatlı ve hamur işlerinin sık tüketimi de bu süreci destekleyebiliyor. Karın çevresinde biriken yağ, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve gereğinden fazla kalori alımı da riski yükseltebiliyor.
Bu hastalık yalnızca ileri yaşta ya da kilolu kişilerde görülmüyor; çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınıyor.
Yağlanma çoğu zaman belirti vermiyor ve başka bir nedenle yapılan ultrason ya da kan testinde tesadüfen saptanıyor. Yorgunluk veya karnın sağ üst bölgesinde dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor; obezite, diyabet ya da başka metabolik risk taşıyanların belirti beklemeden değerlendirilmesi gerekiyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis denilen nedbe dokusu oluşabiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamaya ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozisin derecesine göre değişiyor.
Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanışına, şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne göre enerji alımını artırabiliyor. Bu içecekler ile tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıklarda porsiyon kontrolü yapılmalı, ilave şeker sınırlandırılmalı ve sebze, baklagil ile yeterli proteinli öğünlere yer verilmeli.
Tanı ve takip
Yağlanmanın değerlendirilmesinde yalnızca yağ miktarına bakmak yeterli değil; iltihaplanma ve fibrozis riski de incelenmeli. Kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemler yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Normal karaciğer enzimleri fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte değerlendiriliyor. Gerekirse ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi uygulanabiliyor.
Korunma önerileri
Kontrollü kilo verin: yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabiliyor; uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzeri kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin fayda sağlayabiliyor.
Dengeli beslenin: sebze, baklagil ve yeterli proteinli öğünleri tercih edin, şekerli içecekleri sınırlandırın ve porsiyonlara dikkat edin.
Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın; dışarıda yürünemeyen günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edin.
Uzun süre oturmaktan kaçının; özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresini azaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.
Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluk gibi riski artıran durumlarda doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.
Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın; bazı ürünler karaciğer hasarına yol açabiliyor.
Risk faktörleriniz varsa kontrollerinizi ertelemeyin; gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
