Kısaca
- Yapay zekâ destekli görüntüleme, solunum takibi ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde sağlıklı dokuların korunmasına katkı sağlıyor.
- Solunum ayarlı radyoterapi, sol meme kanserinde kalbin aldığı radyasyon dozunu azaltmayı hedefliyor.
- Prostat kanserinde radyoterapi, bazı hastalarda cerrahiye alternatif olarak uygulanabiliyor.
Görüntüleme, solunum takibi ve milimetrik ışınlama teknikleri, kanser tedavisinde tümöre odaklanırken çevredeki sağlıklı dokuların korunmasına yardımcı oluyor. Memorial Ankara Hastanesi Radyasyon Onkolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Müge Akmansu, radyoterapideki gelişmeleri ve tedavi sürecinde merak edilenleri anlattı.
Radyoterapi, kişiye özel ve giderek daha hassas uygulanabilen önemli bir kanser tedavisi yöntemi. Meme ve akciğer gibi solunumla hareket eden bölgelerde solunum ayarlı teknikler, prostat kanserinde ise görüntü eşliğinde ve stereotaktik tedaviler kullanılıyor.
Tümöre odak, çevreye koruma
Tedavinin temel hedefi, tümöre gerekli dozu ulaştırırken çevredeki sağlıklı dokuları mümkün olduğunca korumak. Tümörün konumu ve hareketi daha ayrıntılı izlenebiliyor, ışınlar milimetrik doğrulukla hedef bölgeye yönlendirilebiliyor.
Radyoterapi lokal bir yöntem olduğu için yan etkiler ışınlanan bölgeye göre değişiyor. Kemoterapide görülebilen saç dökülmesi ya da kan değerlerinde düşme, radyoterapide bölgeye bağlı olarak her hastada görülmüyor. Dıştan uygulanan radyoterapinin ardından hastanın vücudunda radyasyon kalmıyor; bu nedenle hastaların yakınlarından uzak durması, ayrı odalarda kalması ya da eşyalarını ayırması gerekmiyor.
Sol meme kanserinde kalp koruması
Göğüs ve üst karın bölgesindeki tümörler nefes alıp verirken yer değiştirebiliyor. Solunum ayarlı radyoterapi, hastanın solunumunu izleyerek ışınlamanın tümörün belirlenen konumda olduğu zaman aralığında yapılmasını sağlıyor.
Tedavi planlamasında 4 boyutlu bilgisayarlı tomografi ile tümörün solunum döngüsündeki hareketi değerlendiriliyor. Tedavi sırasında solunum anlık olarak izleniyor; güvenli aralığın dışına çıkıldığında cihaz ışınlamayı otomatik durdurabiliyor, hasta uygun faza gelince tedavi devam ediyor.
Sol meme kanserinde derin nefes tutma tekniğinde hasta derin nefes alıp nefesini belirlenen seviyede tutarken ışınlama yapılıyor. Akciğerlerin genişlemesiyle kalp göğüs duvarından uzaklaşıyor ve kalbin aldığı doz azalıyor. Bu yöntem, uygun hastalarda uzun vadede ortaya çıkabilecek kalp kaynaklı yan etkileri azaltmaya yardımcı oluyor.
Prostat kanserinde iki yöntem
Prostat kanserinde radyoterapi, hastalığın evresi, risk grubu, yaş ve genel sağlık durumuna göre planlanıyor. Erken evrede tek başına, gerektiğinde hormon tedavisiyle birlikte uygulanabiliyor; cerrahi sonrası tekrarlama riski bulunan bazı hastalarda da kullanılabiliyor.
Eksternal radyoterapide ışınlar vücut dışındaki lineer hızlandırıcıdan gönderiliyor. IMRT ve IGRT gibi tekniklerle hedefe hassas ulaşım sağlanıyor; uygun hastalarda SBRT gibi stereotaktik yöntemlerle daha yüksek dozlar daha kısa sürede verilebiliyor.
Brakiterapide radyasyon kaynağı doğrudan prostat dokusunun içine yerleştiriliyor. Ultrason eşliğinde yapılan işlemde kalıcı ya da geçici radyoaktif kaynaklar kullanılabiliyor ve bu yöntem özellikle uygun erken evre ve düşük riskli hastalarda tercih ediliyor.
Yan etkiler ve yapay zekâ
Yan etkiler her hastada aynı görülmüyor. Prostat bölgesine uygulanan tedavide sık idrara çıkma, idrar yaparken yanma ya da akış zayıflığı; bağırsak bölgesinde dışkılama sıklığında artış, hafif ishal ya da dolgunluk hissi ortaya çıkabiliyor.
Yapay zekâ destekli görüntüleme ve tedavi planlama sistemleri radyasyon onkolojisinde kullanım alanı buluyor. Tümör ve sağlıklı dokuların daha hassas belirlenmesine, tedavi planlarının oluşturulmasına ve sürecin kişiye göre düzenlenmesine katkı sağlayabiliyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
